حقوق جزا و جرم شناسی

حقوق جزا و جرم شناسی در مفهوم مدرن (امروزی) که به عنوان رشته ای نظام مند و دارای اصول و فواعد کلی ناظر بر جنبه های ماهوی و شکلی مستقل ازهم می باشد، عمری حدود دو قرن دارد. این رشته از حقوق که از شاخه های اصلی حقوق عمومی محسوب می شود خود دارای رشته های مختلف می باشد که عمدتا شامل علوم جنایی تجربی ازیک سو و لوم جنایی تحلیلی -  تفسیری از سوی دیگر می شود. تحول روزافزون حقوق جزا و علم جرم شناسی در جوامع مختلف باعث ایجاد گونه های مختلفی ازاین شاخه شده است که در گذشته سابقه ای نداشته است. ظهور علوم جنایی تجربی ( از جمله علوم جرم یابی، جرم شناسی و کیفرشناسی و ...) نشانگر تخصصی شدن حقوق جزا است که بی تردید مرتبط با تحولات حاکم بر جامعه، صنعت، اقتصاد و ... است. با این حال آنچه درمیان گونه های متنوع علوم جنایی اهمیت ویژه دارد حقوق جزا در مفوم خاص خود و علم جرم شناسی است.

حقوق جزا به دو بخش عمده حقوق جزای ماهوی وشکلی تقسیم می شود. رشته های حقوق جزای عمومی و اختصاصی زیر مجموعه حقوق جزای ماهوی اند که در ذیل به تعریف و تبیین اجمالی آنها و سایر رشته های مرتبط می پردازیم:

حقوق جزای عمومی علمی است که به مطالعه قواعد کلی و مشترک جرایم و مجازات ها می پردازد.

حقوق جزای اختصاصی شعبه ای از حقوق جزا ماهوی است که به مطالعه جرایم به طور خاص و شرایط اختصاصی حاکم بر آن ها و مجازات هایی که ممکن است مورد حکم واقع شوند.

حقوق جزای شکلی (آیین دادرسی کیفری) : آیین دادرسی کیفری که در فاصله بین وقوع جرم و صدور حکم مجازات اهمیت می یابد مجموعه قوانین و مقرراتی است که برای کشف جرم، تعقیب متهمان و تحقیق از آنان، تعیین مراجع صلاحیت دار، شیوه های اعتراض به آراء و نیز بیان تکالیف مسوولان قضایی و انتظامی در طول رسیدگی به دعوای کیفری و اجرای احکام ازیک سو و حقوق آزادی های متهمان ازسوی دیگر، وضع و تدوین شده است. جرم شناسی، علمی است که به مطالعه علمی و روشمند پدیده ی مجرمانه می   پردازد.

امروزه با فنی و تکنیکی شدن مرتکبان جرم و پیچیدگی های برخی از جرایم ارتکابی که طبیعتاً با فنی شدن جوامع در ارتباط است شاهد تخصصی شدن سیستم عدالت کیفری هستیم. تشکیل وتاسیس دادسراها و دادگاه های ویژه رسیدگی به جرایم در کشور ما، مانند مجتمع قضایی ویژه جرایم اقتصادی (که یه تعقیب و محاکمه مجرمان اقتصادی می پردازد) دادگاه کیفری استان (که به جرایم سنگین و شدیدی از جمله قتل عمد رسیدگی می کند) و دادگاه ویژه رسیدگی به جرایم اطفالبزهکار و ... نشانگر اهمیت تخصص در رسیدگی های کیفری است، از سوی دیگر امروز شاهد تخصصی شدن وکالت در دعاوی کیفری هستیم، در برخی از کشورها از جمله آمریکا ورود به محاکم جنایی به عنوان وکیل تخصص ویژه جزایی می طلبد برای نمونه وکلایی حق وکالت در جرایمی مانند قتل عمدی و جرایم سیاسی و مطبوعاتی را دارند که در رشته حقوق جزا و جرم شناسی تحصیل کرده و یا اینکه دارای پروانه مخصوص وکالت دراین حوزه ها باشند، امری که متاسفانه در کشور ایران خیلی به آن توجه نشده است با این حال وکلایی که در کشور ما به طور تخصصی در حوزه قتل عمد و سایر حوزه ها فعالیت می کنند بسیار موفق تر از سایر وکلایی هستند که کاملا عمومی عمل می کنند.